“Had ik dit werk ook gedaan als het vrijwillig was geweest?”

Ellen hoeft niet lang na te denken. “JA!” Het is misschien wel het meest veelzeggende antwoord uit het hele gesprek. Want hoewel Ellen in maart 2015 bij School’s Cool begon als vrijwillige mentor en later mentorcoördinator en projectleider werd, is één ding al die jaren hetzelfde gebleven: ze wil iets betekenen voor mensen. Voor leerlingen. Voor mentoren. Voor vrijwilligers. En vooral: ze wil zien wat er wel kan.

Eerst was Ellen zelf mentor

School’s Cool kende Ellen al via de school van haar dochters. Ze vond het mooi vrijwilligerswerk, maar wachtte tot ze er echt tijd voor had. Die tijd kwam in 2015. Na een introductietraining begon ze als vrijwillige mentor. Haar leerling begeleidde ze tweeënhalf jaar.

Dat eerste mentoraat raakte aan iets persoonlijks. “Mijn schooltijd ging ook niet vanzelf omdat ik niet gezien werd.” Ellen groeide op in een arbeidersgezin. MAVO was goed genoeg, vond haar omgeving. Dat ze zich daarna verveelde, interesseerde eigenlijk niemand. Ze voelde zich buitengesloten door leerlingen en docenten. Ook omdat haar vader lichamelijk beperkt was, merkte ze dat ze soms anders werd behandeld.

“Ik kom een uit leuk gezin en had echt niet de thuissituatie waarin de meeste van onze leerlingen zitten. Maar het gevoel om de een of andere reden niet mee mogen doen, dat ken ik wel.” Ze werd gekoppeld aan een leerling die ook buitengesloten werd. Je hoort in die ene zin waarom School’s Cool haar zo raakte.

Gewoon aandacht geven

Ellen heeft jarenlang gewerkt met kinderen en volwassenen met een verstandelijke beperking. Ze volgde naast haar werk en haar gezin een deeltijdopleiding HBO Orthopedagogiek, werkte bij IPSE en MEE, gaf les en begeleidde later vanuit haar eigen bedrijf Gewoon Opgroeien leerlingen en jongeren. Maar achter al die ervaring zit een vrij eenvoudige overtuiging: “Ik vind het belangrijk om mensen aandacht te geven. Gewoon in de dagelijkse omgang. Zonder met etiketjes of speciale interventies te werken.”

Dat woordje gewoon is veelzeggend. Haar eigen bedrijf heet niet voor niets Gewoon Opgroeien. Bij School’s Cool zag ze diezelfde gedachte terug. Een mentor die tijd maakt voor een leerling. Niet om alles op te lossen, maar om er te zijn, mee te denken en samen een volgende stap te zetten.

21 tekorten

Soms blijkt achteraf hoe groot zo’n stap kan zijn. Ellen vertelt over een leerling met 21 tekorten. Door hard werken en begeleiding waren dat er uiteindelijk nog zes. Toch leek het erop dat de school de leerling al had opgegeven. Na een interventie van Ellen mocht de leerling toch examen doen. De leerling slaagde vervolgens in één keer, zonder onvoldoendes.

“Nu lijkt het of het om de prestatie gaat, maar wat erachter zat had alles te maken met kansengelijkheid.” Dat is precies waarom dit verhaal Ellen is bijgebleven. Niet vanwege het diploma, wel vanwege het moment waarop iemand die bijna was afgeschreven toch een kans kreeg.

Het zijn soms kleine dingen die het verschil maken. Ellen vertelt bijvoorbeeld over een leerling die van haar mentor leerde dat je moeilijke dingen in stapjes kunt opdelen. Ook dat is succes. Misschien zelfs wel het soort succes dat langer meegaat dan een cijfer.

Een homp klei

Als Ellen haar werk bij School’s Cool in één beeld moet vangen, kiest ze voor een homp klei. “Dezelfde inhoud, maar wel kneedbaar in wat er nodig is.” Iedere leerling is anders. Iedere mentor ook. Dus moet je kunnen meebewegen.

Dat betekent voor Ellen: flexibel zijn, maar wel duidelijk. Een brede rug hebben, maar ook eerlijk zijn. En vooral blijven kijken naar het positieve. Haar eigen levensles vat ze zo samen: “Achter elke moeilijkheid zit een mogelijkheid. Soms heb je hem alleen nog niet gevonden.”

Een voet

Als School’s Cool ooit een mascotte krijgt, ziet Ellen trouwens liever geen stoere superheld, maar een voet. Voor haar staat die voor het zetten van kleine stappen: de stap om een mentor te nemen, en daarna steeds een volgende stap om het een beetje beter te doen. “Dat haalt de prestatiedruk bij kinderen hopelijk weg.” Deze gedachte past ook bij wat Ellen jongeren zelf wil meegeven: “Zoek je eigen weg. Die is het beste. En dan kom je er!” 

Truus de mier

In 2015 begon Ellen als vrijwilliger. Een halfjaar later werd ze mentorcoördinator voor het VO-project. Vanaf augustus 2016 werd ze projectleider. Daar kwam een hoop organiseren bij kijken: vrijwilligers begeleiden, trainingen geven, bijeenkomsten organiseren, meedenken, problemen oplossen en ondertussen het overzicht houden.

Haar eigen bijnaam? Truus de mier. Wie Ellen kent, zal daar waarschijnlijk niet van opkijken. Ze werkt graag met mensen die zich vrijwillig inzetten en wil er voor hen zijn. Bijna onvermoeibaar, zegt ze zelf.

En als ze één superkracht mocht kiezen? Een tijdmaker. “Die meer minuten in een uur kan maken.” Dat zou goed uitkomen. Maar al dat regelen en organiseren heeft voor Ellen maar één doel: “Het is heel mooi om leerlingen te kunnen helpen. Dat doe ik, hoewel indirect, op deze manier ook.”

Iedereen doet ertoe

Wat ze straks het meest gaat missen? De mensen. De acht coördinatoren, de mentoren en iedereen die zich op een andere manier inzet voor School’s Cool. Ellen vindt het fantastisch dat mensen zoveel uren vrijwilligerswerk willen doen. “Bijna iedereen doet een belangrijk stukje van het geheel.”

Dat is voor haar ook een van de ongeschreven regels van School’s Cool: iedereen doet ertoe, alles mag gezegd worden en je hoeft niet altijd zelf het belangrijkste te zijn. Samenwerken met anderen is juist belangrijk. Maar boven alles staat de leerling. “We gaan allemaal als vanzelfsprekend voor de leerlingen. Dat is fantastisch en dat ga ik enorm missen.”

Kwetsbaarheid is niet wie je bent

Ellen herkent zich sterk in een gedachte uit Komt een land bij de dokter van Michelle van Tongerloo. Kwetsbaarheid zit volgens die gedachte niet simpelweg in een persoon. Omstandigheden kunnen ervoor zorgen dat iemand kwetsbaar wordt. Daar is Ellen het van harte mee eens. Want als omstandigheden een rol spelen, kun je ook iets aan die omstandigheden doen.

Dat is voor haar de waarde van School’s Cool. Niet alleen praten over kansengelijkheid, maar er praktisch iets aan bijdragen. Door een mentor naast een leerling te zetten. Door tijd te geven. Door iemand niet te snel op te geven.

Een beetje van alles

Als Ellen terugkijkt op tien jaar School’s cool Delft, noemt ze drie woorden: enthousiasme, positiviteit en doorzetten. Maar ze heeft ook zelf iets meegenomen: meer zelfvertrouwen en meer ruimte om te groeien in wat ze goed kan. En ondertussen is ze alweer bezig met wat er hierna kan.

Dat is Ellen. Afscheid nemen en ondertussen alweer vooruitkijken.

Want haar volgende uitdaging ligt al klaar: ze gaat aan de slag bij School’s Cool Den Haag, om daar de vestiging verder uit te bouwen. Tegelijk blikt Ellen vooruit naar School’s Cool als geheel. In Delft ziet ze bijvoorbeeld mogelijkheden voor meer huiswerkkamers, misschien wel in iedere wijk of op iedere school. Ook zou ze graag meer flexibiliteit zien in het moment waarop leerlingen kunnen instromen. En breder hoopt ze op een samenleving waarin het steeds normaler wordt om vrijwilligerswerk te doen.

Een stap verder

Als Ellen zichzelf tien jaar geleden op haar eerste dag bij School’s Cool iets had mogen vertellen, weet ze precies wat dat zou zijn: “Je gaat het allemaal op den duur snappen!”

Misschien is dat ook een mooie samenvatting van haar manier van werken. Je hoeft niet alles meteen te weten. Je hoeft niet de hele weg te overzien. Je moet soms gewoon beginnen. Een mentor die een leerling voor het eerst ontmoet. Een gesprek dat net even anders loopt. Een leerling die toch examen mag doen. Een moeilijk probleem dat ineens in kleine stappen kan worden verdeeld.

En achter iedere stap zit de mogelijkheid dat er iets verandert.

Daarom is het antwoord op die ene vraag misschien wel het mooiste afscheid dat Ellen zichzelf kan geven.

Had ik dit werk ook gedaan als het vrijwillig was geweest?

Ja.

En dus was het misschien geen werk, maar gewoon Ellen.